Çevresel Gama Doz Hızları

Ülkemizin potansiyel nükleer tehlikelere karşı önceden hazırlıklı olması yönündeki kurumsal görevlerimiz doğrultusunda, meteorolojik şartlar da göz önüne alınarak, özellikle sınırlarımız çevresinde ölçüm istasyonları kurulmuştur. Havadaki gama radyasyon düzeyindeki artışın algılanması esasına dayanan Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı (RESA) dedektörleri tarafından ölçümler alınmakta, Kurumumuz tarafından sürekli olarak takip edilen güncel veriler TAEK internet sitesinde halkımızın bilgisine sunulmaktadır.

Radyasyon ölçüm sistemlerimiz 24 saat kesintisiz olarak çalışmakta ve bütün illerimizde havadaki gama radyasyon doz hızları radyasyon doz hızları sürekli izlenmektedir. Ölçülen değerler doğal radyasyon seviyelerinde seyretmektedir. Ölçüm değerleri o yerin coğrafi (iklim, rakım vb) ve yer kabuğu özelliklerine (granit, monazit kumlar, volkanik tabakalar, kaynak suları, vb.) bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir.

İnsanoğlu ve diğer canlılar, milyonlarca yıldan beri evrenden gelen kozmik ışınlar ve yerkürede bulunan doğal radyoaktif maddelerden yayılan radyasyonla ışınlanmakta olup tüm canlıların var oluşlarından bu yana sürekli olarak doğal radyasyonla iç içe yaşamaktadırlar. Ayrıca,  hava, su, tüm bitkisel ve hayvansal besinlerde bulunan doğal radyoaktif elementler vücudumuza solunum ve sindirim yollarıyla kaçınılmaz olarak alınmaktadır. Kozmik ışınlardan ve yerkürede bulunan doğal radyoaktif maddelerden etkilendiğimiz düşünüldüğünde, insan vücudu hem iç hem de dış radyasyon ışınlanmasına doğal olarak maruz kalmaktadır.

Doğal düzeydeki gama radyasyonu nedeniyle alınan yıllık toplam etkin doz değeri yerleşim yerlerine bağlı olarak farklılıklar gösterebilmektedir (Tablo).  Yüzey toprağındaki radyoaktif minerallerin konsantrasyonlarının yüksek olması yüksek radyasyon seviyelerine sebep olabilmektedir.  Örneğin, Plaj kumunda Th-232 serisi ve aynı zamanda, uranyum ve uranyumun bozunma ürünü olan Ra-226 içeren monazit ile kuma karakteristik siyah rengini veren ilmenit bulunmaktadır. (http://www.umich.edu/~radinfo/introduction/natural.htm)

UNSCEAR* 2000 raporuna göre Brezilyada, yaklaşık 73 000 nüfusa sahip sahil kenti olan Guarapari’nin toryumca zengin ve turistler tarafından büyük rağbet gören plajlarında dünyadaki ortalama doğal radyasyon seviyesinin 200 katı yüksek değerler ölçülmüştür.

İran’ın Kuzeyinde, Hazar gölü kenarında bulunan Ramsar, dünyadaki bilinen en yüksek doğal radyasyon seviyelerini haiz yerleşim alanlarına sahiptir. Bugüne kadar ölçülen en yüksek radyasyon seviyesi Ramsar’da ölçülmüş olup burada yaşayan insanların aldıkları yıllık doz 132 mSv’e kadar çıkabilmektedir. Ramsarda ölçülen yüksek radyasyon seviyelerine kaplıca suları nedeniyle yüzeye çıkan Ra-226 ve ürünleri sebep olmaktadır. Bölgede, gerek turistler gerekse bölge sakinleri tarafından yararlanılan 9 adet kaplıca bulunmaktadır. (http://www.ecolo.org/documents/documents_in_english/ramsar-natural-radioactivity/ramsar.html)

Dünya genelinde doğal radyasyon kaynakları sebebiyle maruz kalınan radyasyon dozlarının oransal değerleri ile doğal radyasyon kaynakları ve insanda oluşturduğu doz değerleri hakkındaki ayrıntılı bilgiler Kurumumuz internet sitesinde yayınlanmaktadır. http://www.taek.gov.tr/bilgi-kosesi/184-radyasyon-insan-ve-cevre/radyasyonla-birlikte-yasiyoruz/501-dogal-radyasyon-kaynaklari.html

Avrupa ülkelerindeki gama doz hızlarına EURDEP’in (European Radiological Data Exchange Platform-Avrupa Radyolojik Veri Değişim Platformu) Kurumumuzun internet sayfasındaki (http://eurdep.jrc.ec.europa.eu/Basic/Pages/Public/Home/Default.aspx) bağlantısından ulaşılması mümkündür.

Ayrıca, Radyasyon, radyasyonun etkileri ve radyasyonun kullanım alanlarının yanı sıra güvenli kullanımına ilişkin önlemlerin kapsamlı bir şekilde tanıtılması amacıyla Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) tarafından Ulusal Radyasyondan Korunma Kurulu (İngiltere) ile işbirliği halinde hazırlanmış olan “Radyasyon, İnsan ve Çevre” isimli kitabın Türkçe çevirisi Kurumumuz yayınları arasında bulunmaktadır. (http://www.taek.gov.tr/belgeler-formlar/yayinlar/bilgi-dokumanlari/Radyasyon-%C4%B0nsan-ve-%C3%87evre//

UNSCEAR (The United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation - Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi-http://www.unscear.org/), iyonlaştırıcı radyasyonun insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkileri konusunda araştırma ve incelemeler yaparak bu hususta oluşan endişeleri gidermek ve dünya halklarının tam ve doğru bilgilendirmek amacıyla 1955 yılında kurulmuştur.

UNSCEAR tarafından yayınlanan dünyada bazı ülkelerdeki yüksek doğal  radyasyon doz hızları aşağıda gösterilmiştir.

* Kozmik ve karasal radyasyonu içerir. (http://www.unscear.org/unscear/publications/2000_1.htm)

 

 

 

İlgili İçerik