Radyolojide Radyasyondan Korunma ile İlgili Sorular

1. Radyasyon görevlisinin radyasyondan korunmasına ilişkin neler yapılmalıdır?

2. Hastanın radyasyondan korunmasına ilişkin neler yapılmalıdır?

3. Radyoloji Uygulamalarında Koruyucu Giysi Kullanılması Zorunlu mudur?

4. Tıpta Kullanılan Radyoloji Cihazlarının Lisanslanmasında Radyasyondan Korunmaya İlişkin Uyulması Gerekli Hususlar Nelerdir?

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. Radyasyon görevlisinin radyasyondan korunmasına ilişkin neler yapılmalıdır?

  • Uygulanan işlem sırasında görevi gereği odada bulunması zorunlu olan kişilerin dışında kimse bulunmamalıdır.
  • Görevli kişiler radyasyon ve radyasyondan korunma konusunda eğitilmiş/bilgilendirilmiş olmalıdır.
  • Işınlama anında masa kenarında doz hızı değerlerinin yüksek olması nedeniyle ışınlama süresi mümkün olduğunca kısa tutulmaya çalışılmalı ve hastadan saçılan radyasyondan korunabilmek amacıyla hasta ile görevliler arasında mümkün olduğunca fazla mesafe bırakılmalıdır.
  • Radyasyon görevlileri ile hasta arasında saçılan radyasyona karşı korunmayı sağlayacak boyut ve tasarımda kurşun paravan veya kurşun eşdeğerli cam koruyucular kullanılmalıdır.
  • Görevliler mutlaka kurşun önlük, troit ve gonad koruyucu ve kurşun eşdeğerli camdan yapılmış gözlük kullanmalıdır.
  • Kurşun tabakaların çatlamasını önlemek amacıyla kullanılmadığı zaman önlükler katlanmamalı, askıya asılmalıdır. Belli aralıklarla skopi cihazı kullanarak önlüklerin sağlamlığı kontrol edilmelidir.
  • Uygulama sırasında ellerin birincil demete doğrudan maruz kalmamasına dikkat edilmelidir.
  • Görevlilerin dozimetre kullanması gereklidir.
  • Kurşun önlük üzerinde kullanılan dozimetreye ilaveten önlük altındaikinci bir dozimetre ile parmak, el veya bilek dozimetreleri de kullanılması da tavsiye edilir.
  • Hamileliği belirlenmiş olan radyasyon görevlileri ancak gözetimli alanlarda çalıştırılabilir bu nedenle bu tür uygulamalarda hamile görevli çalıştırılmamalıdır.
  • Radyasyondan korunma sorumlusundan izin almak ve bilgilendirilmek şartıyla eğitim veya bir başka nedenle ışınlama sırasında odada bulunması gereken diğer kişilere de mutlaka koruyucu giysiler kullandırılmalıdır. Ayrıca bu kişilere aktif dozimetre (kalem dozimetre/ elektronik dozimetre vs) temin edilmelidir ve doz sonuçları kayıt altına alınmalıdır.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2. Hastanın radyasyondan korunmasına ilişkin neler yapılmalıdır?

  • Hekim tarafından gerekli ve uygun görülmedikçe ve yazılı kararı olmadan hiçbir ışınlama yapılmamalıdır.
  • Radyolojik tetkiki yapan hekim ile radyolojik tetkiki isteyen hekim arasında iletişim ve uyum sağlanmalıdır. Prosedürün yararının, aciliyetinin, ışınlamanın karateristiğinin, birey olarak hastanın özelliklerinin ve önceki prosedürlerinin irdelenmesi gerekmektedir. Hastaya ait çekim sonuçları hastaneler veya bölümler arasında veya hasta beraberinde gönderilerek tekrarlanan ışınlamalardan kaçınılmalıdır.
  • Tıbbi ışınlama öncelikle alternatif tekniklerle karşılaştırılmalı, radyasyonla yapılacak tanının yararlarının alınan riskten daha fazla olduğu durumlarda uygulanmalıdır.
  • Her türlü radyolojik uygulama öncesinde hasta ve hasta yakınları yapılacak tetkik, alınabilecek radyasyon dozu ile risk ve faydaları açısından bilgilendirilmelidir.
  • Kaza durumlarından (yanlış hasta, yanlış doz) kaçınılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Doz sınırları veya doz kısıtlamalarının aşılmasına neden olabilecek olayları veya kazaları önlemek ve olası sonuçlarını sınırlandırmak, herhangi bir olay veya kaza sonrasında alınan dozların belirlenmesi, değerlendirilmesi ve benzer olayların tekrarlanmasının önlemek için önceden bu tip durumlarda ne yapılacağına dair yazılı talimatlar hazırlanmalıdır.
  • Çekim esnasında çekime engel teşkil etmedikçe hastanın radyasyona duyarlı bölgeleri kurşun koruyucularla korunmalıdır.
  • Çocuk hastalar için uygulamanın gerekliliğinin değerlendirilmesi ve çocuğun vücut ağırlığı ile ışınlama alanı göz önüne alınarak gerekli ve yeterli doz ayarlaması yapılmalıdır.  Işınlama sırasında üreme organlarının korunması sağlanmalıdır.
  • Doğurma çağındaki hastaların hamilelik olasılığının sorgulanmalı,  şüphe durumunda ve hamilelik durumunda uygulamanın gerekliliği tekrar değerlendirilmeli ve önemli bir klinik gereklilik olmadıkça hastaya radyolojik tetkik yapılmamasının sağlanması için önlemler alınmış olmalıdır.
  • Radyasyon içeren tıbbi ve biyomedikal araştırmalarda, kişinin bilgilendirilmesi yapıldıktan sonra bilinçli olarak gönüllü olması koşuluyla, radyasyon güvenliği komitesi,  etik komite ve diğer ilgili kuruluşlardan onay alınmasını takiben söz konusu uygulama yapılmalıdır.
  • Hastalara ilişkin kayıtlar, çekim yapılan radyoloji cihazları ve tetkiki yapan radyasyon görevlisinin kayıtları tutulmalı ve saklanmalıdır.
  • Çekim sırasında görevli personel hiçbir şekilde hastaları elle tutmamalıdır. Eğer gerekiyorsa,  özellikle çocuk hastaların ve ağır hastaların çekim esnasında hareket etmelerini önlemek için hareket sınırlayıcı ekipman kullanılmalı veya hasta sahiplerinden yardım istenmelidir. Bu esnada hastayı tutan şahsa kurşunlu önlük ve eldiven giydirilmelidir.
  • Hasta dozunun azaltılması için kV, mA ve zaman parametrelerin seçimi, ışınlama süresinin kısa tutulması, hastanın doğru pozisyonlanması, X-ışını kolimatör ayarının uygun şekilde yapılması, uygun filim-kaset kombinasyonunun kullanılması sağlanır.
  • Hasta çekiminde görev alan personel cihaz ayarlarını ve hasta pozisyonlamasını dikkatli yapmalı, tekrar çekimlerden kaçınılmalıdır.
  • Uluslararası kabul edilen diagnostik referans seviyelerine uyulmalı, istenmeyen dozların (fazla/az doz)  uygulanmasından kaçınılmalıdır.
  • Işınlamanın istenen nicelik ve nitelikte yapıldığının doğrulanması için cihazların düzenli olarak kalite kontrolleri yapılmalı ve bu kontrollerin kayıtları tutulmalıdır.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

3. Radyoloji Uygulamalarında Koruyucu Giysi Kullanılması Zorunlu mudur?

Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nde geçen ‘Doz Sınırlama Sisteminin Temel İlkeleri’nden ‘Optimizasyon’ ilkesine göre; radyasyona maruz kalmaya sebep olan uygulamalarda, olası tüm ışınlanmalar için bireysel dozların büyüklüğü, ışınlanacak kişilerin sayısı, ekonomik ve sosyal faktörler göz önünde bulundurularak mümkün olan en düşük dozun alınması sağlanmalıdır. Ayrıca Yönetmelik hükümlerine göre; yapılan işin niteliğine uygun koruyucu giysi ve teçhizat kullanılmalı, buna ek olarak denetimli alanlar içinde koruyucu giysi ve araçlar kullanılması gerekliliğini gösteren uyarı işaretleri bulunmalıdır.   

Radyoloji ünitelerinde çekim sırasında yalnızca radyasyon görevlisi kişiler içeriye alınabilir. İçerideki personelin mutlaka koruyucu giysi kullanması ve radyasyon kaynağından mümkün olduğunca uzakta durması gerekmektedir. Lisanslı röntgen laboratuvarlarında çekim sırasında kurşun paravanla veya oda dışında bulunan kurşun eşdeğer gözetleme penceresi ile korunan kumanda ünitelerinde bulunan personelin ayrıca koruyucu giysi kullanması zorunlu değildir. Ancak girişimsel radyoloji uygulamalarında denetimli alan içinde bulunan tüm personelin uygun koruyucu giysi ve hareketli koruyucu paravan kullanması gerekmektedir. 

Yönetmelik hükümlerine göre; gerek görülen hallerde tıbbi tanı ve tedavi altındaki hastalara gönüllü ve bilinçli olmak koşuluyla yardım etmek isteyen veya hasta ziyareti için gelen kişilerin alacakları etkin doz, tanı ve tedavi süresince 5 mSv değerini aşamaz. Bu kapsamda çekim sırasında hastaya yardım etmek amacıyla zorunlu olarak denetimli alanda bulunan hasta yakınlarının hastadan saçılan ışınlardan korunmaları için mutlaka kurşun önlük kullanmaları sağlanmalıdır. 

Ayrıca özellikle çocuk hastaların gonad bölgesi birincil ışına maruz kalacak ise çekilecek bölgeyi kapatmayacak şekilde gonad koruyucu önlük veya uygun boyutta kesilmiş kurşun levhalar ile hastanın korunması sağlanmalıdır. 

Koruyucu giysinin cinsi ve giysinin kurşun kalınlığı yapılan radyoloji uygulamasına uygun şekilde seçilmelidir. Röntgen cihazları ile çalışılıyor ise kullanılan koruyucu giysi kalınlığı en az 0.25 mm, girişimsel radyoloji çalışmalarında ise en az 0.5 mm kurşun kalınlığında olmalıdır. Girişimsel radyoloji uygulamalarında, tiroidin ayrıca korunması gerekir. Kurşun önlükler kullanılan enerjiye bağlı olarak radyasyonu ortalama %90-95 oranında durdurmaktadır.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

4. Tıpta Kullanılan Radyoloji Cihazlarının Lisanslanmasında Radyasyondan Korunmaya İlişkin Uyulması Gerekli Hususlar Nelerdir?

Tıpta Kullanılan Radyoloji Cihazlarının Lisanslanmasında Radyasyondan Korunmaya İlişkin Uyulması Gerekli Hususlar için linke tıklayınız.

İlgili İçerik