Radyoloji Ünitelerinde Havalandırma Sistemleri ile ilgili sorular

1. Radyoloji Ünitelerinde Havalandırma Sistemleri Gerekli midir?

2. Radyoloji Ünitelerinde Havalandırma Sistemleri Nasıl Olmalıdır?

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. Radyoloji Ünitelerinde Havalandırma Sistemleri Gerekli midir? Nasıl Olmalıdır?

İyonlaştırıcı radyasyon ile madde etkileşimi, 1 MeV’den küçük foton enerjilerinde fotoelektrik etki, 0.6-4 MeV aralığındaki foton enerjilerinde compton saçılması, 1.022 Mev’den yüksek foton enerjilerinde ise çift oluşumu şeklinde üç temel mekanizma ile gerçekleşir. Söz konusu etkileşim mekanizmaları sonucu, atomlarda oluşan uyarılma ve iyonlaşmalar nedeniyle madde yapısında bazı temel kimyasal olaylar meydana gelir.

İyonlaştırıcı radyasyonun atmosferik gazlar ile etkileşimi, havada yüksek oranlarda bulunan azot (0.755) ve oksijen (0.232) ile olmaktadır. İyonlaştırıcı radyasyonun madde ile etkileşim prosesinde, foton enerjisine bağlı olarak azot ve oksijen moleküllerinde uyarılmalar ve iyonlaşmalar meydana gelir. Bu uyarılma ve iyonlaşmalar ile başlayan zincir reaksiyonları sonucu, ozon ve azot oksitler gibi insan sağlığı açısından zararlı ve zehirli gazlar oluşur. Oluşan gazların oranları iyonlaştırıcı radyasyonun enerjisine bağlı olarak değişiklik gösterir. 

Radyolojide kullanılan cihazlarda üretilen X-ışınlarının enerjisi 0-100 keV aralığında değişmektedir. İyonlaşma potansiyelleri azot için 14.534 eV, oksijen için 13.618 eV düzeyindedir. Radyoloji uygulamalarında kullanılan X-ışını enerji düzeylerinde, iyonlaştırıcı ışın ile azot ve oksijen moleküllerinin etkileşimi sonucu uyarılma ve iyonize yapıların oluşumu söz konusu olmaktadır. Atmosferik gazlarda oluşan uyarılma ve iyonize yapıların havadaki serbest elektronlarla veya zıt yüklü iyonlarla nötralizasyonu sonucunda, ozon ve azot oksitleri gibi insan sağlığı açısından zararlı ve zehirli gazlar oluşmaktadır. Bununla birlikte, National Council on Radiation Protection and Measurements (NCRP) “Radiation Protection Design Guidelines for 0.1-100 Mev Particle Accelarator Facilities” 51 No’lu raporunda, radyoloji uygulamalarında kullanılan X-ışını enerji aralığında, ozon ve azot oksitleri gazlarının oluşum oranlarının küçük olması nedeniyle ihmal edilebilir düzeyde olduğu belirtilmektedir. Ozon ve azot oksitleri gazlarının oluşumu ancak elektron modunda çalışan cihazlar ve megavolt enerji düzeyinde çalışan cihazlardan çıkan foton enerjilerinde önemli değerlere ulaşmaktadır.

Radyoloji ünitelerinde çalışılan alanlarda radyasyon güvenliğinin sağlanması iki aşamada olmaktadır: Birinci aşama alt yapı çalışmalarını kapsamaktadır. Alt yapı çalışmaları kapsamında havalandırma, elektrik, su tesisatı, odaların büyüklüğü ve duvar kalınlığı yer almaktadır. İkinci aşama ise, laboratuvar için gerekli görülen ilave zırhlama ile koruyucu donanımlar gibi fiziksel özelikler ile çalışanların nitelikleri ve eğitimleri, yerel kurallar, kalite temin programı gibi işletimsel özellikleri kapsamaktadır.

Çalışanlar ve halk sağlığı açısından radyasyon güvenliğinin sağlanabilmesi için, radyasyon kaynağının kullanıldığı alanda, yukarıda ikinci aşama güvenlik önlemi olarak ifade edilen zırhlamanın yapılması ve bu alana açılan giriş çıkışların kapalı ve kontrol altında tutulması gerekmektedir. Bu durumun çalışılan alandaki hasta akışı nedeniyle, oda içerisindeki hava hijyeninin azalmasına neden olmaması yönünde gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. İş güvenliği kültürü; çalışma alanında işin yürütümü sırasında oluşan ve oluşabilecek tüm tehlikelerden, sağlığa zarar verebilecek unsurlardan korunma ve çalışma ortamının iyileştirilmesini hedef alan sistemli tüm çalışmaları kapsadığından, çalışılan alanda havalandırma sisteminin bulundurulması hijyen açısından zaruri hale gelmektedir.

Altyapı sisteminin parçası olarak değerlendirilen radyoloji ünitelerinde havalandırma sistemine ilişkin düzenlemeler Sağlık Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatlarında yer almaktadır.

Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen, 6.5.1939 tarih ve 4201 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış Radyoloji, Radyom Ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname’nin 2nci maddesinde “Röntgen teşhis ve tedavi odaları, müesseselerin mevcut tesisatlarına göre çalışmağa mani olmıyacak genişlikte olacak ve havayı kolayca değiştirebilecek tertibatı haiz bulunacaktır.”, 3üncü maddesinde ise “Mesaisi çok ve devamlı olan röntgen laboratuvarlarında hava değiştirme tertibatı, odanın havasını saatte on defa değiştirecek kabiliyette olacak ve nitrö gazların boşaltılması için konulacak aspiratörler zemine yakın yerde bulunacaktır.” hükümleri yer almaktadır. 15.02.2008 tarih ve 26788 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik’in 12inci maddesi C fıkrası 1inci bendinde “Tıp merkezlerinin merkezi ısıtma sistemi ile ısıtılması zorunludur. Zeminden ısıtma yapılması uygun değildir. Tıp merkezlerinde, bölge ve mevsim şartlarına göre merkezi soğutma veya split klima sistemi kurulur.”, 2nci bendinde ise “Hastaların ve personelin kullandığı bütün alanlar uygun bir şekilde havalandırılır ve yeterli güneş ışığı ile birlikte enerji kaynaklarından yararlanılarak aydınlatılmaları sağlanır.” hükümleri yer almaktadır.

Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen, 27.03.2002 tarih ve 24708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özel Hastaneler Yönetmeliği”nin 13.04.2003/25078-14.01.2004/ 25346-03.03.2004/25391-28/5/2004/25475-21.10.2006/26326-15.02.2008/26788-23.07.2008/ 26945-11/3/2009/27166 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Özel Hastaneler Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikler ile birleştirilmiş halinin 32nci maddesinde “Özel hastanelerin merkezi ısıtma sistemi ile ısıtılması zorunludur. Zeminden ısıtma yapılması uygun değildir.

Özel hastanelerde, bölge ve mevsim şartlarına göre merkezi soğutma veya split klima sistemi kurulur. Hastaların ve personelin kullandığı bütün alanlar uygun bir şekilde havalandırılır ve yeterli güneş ışığı ile enerji kaynaklarından yararlanılarak aydınlatılmaları sağlanır.” hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 31.05.2005 tarih ve 738 sayılı Sağlıkta Dönüşüm Projesi Genelgesi’nde “Röntgen, yer döşemesi, mermer, granit veya granit seramik v.b. sert malzemeden olacak, duvarlarda kurşunlama yapıldıktan sonra çift kat alçıyla kaplanıp saten alçı çekilerek yağlı boya yapılacaktır. Kumandanın olduğu mahaldeki camlar ışın geçirmez olacaktır. Ayrıca bu mahallerdeki şuayı dışarı atabilmek için alt seviyeden emiş konularak ve dışarı atış için aspiratör konulması gerekmektedir.” hükmü yer almaktadır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen, İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 8inci maddesinde “İşyerlerindeki hava hacmi, makine, malzeme ve benzeri tesislerin kapladığı hacimler dahil olmak üzere, işçi başına en az 10 metreküp olacaktır. Hava hacminin hesabında, tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası nazara alınmaz.”, 21inci maddesinde ise “Kapalı işyerleri günde en az bir defa bir saatten aşağı olmamak üzere baştan başa havalandırılacaktır. Ayrıca işçilerin çalışma saatlerinde işin özelliğine göre, havanın sağlığa zararlı bir hal almaması için sık sık değiştirilmesi gereklidir. Şu kadar ki, iş sırasında yapılan bu havalandırmada işçileri etkileyecek hava akımları önlenecek yahut kış mevsiminde sıcaklık birdenbire çok aşağı hadlere düşürülmeyecektir.                                               

Toz, buğu, duman ve fena koku çıkaran işlerin yapıldığı yerlere, bunları çekecek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak ve yapılan işin niteliğine göre, bu tedbirlerin yetmediği hallerde diğer teknik tedbirler alınacaktır.             

Boğucu, zehirli veya tahriş edici gaz ve duman meydana gelen işyerlerinde, işçilerin hayat ve sağlıklarının tehlikeye girmemesi için, havalandırma tesisatı yapılacak ve işçilere ayrıca yapılan işin özelliğine göre maske ve diğer koruyucu araç ve gereçler verilecektir.” hükümleri yer almaktadır.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2. Radyoloji Ünitelerinde Havalandırma Sistemleri Nasıl Olmalıdır?

Radyoloji ünitelerinde radyasyon güvenliğinin sağlanmasına yönelik alınan tedbirlerin yanı sıra, hava akışını sağlamaya yönelik kullanılacak havalandırma sistemlerinin alt yapıya ilişkin düzenlemeler kapsamında Sağlık Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatlarında yer aldığı şekilde tedarik edilmesinin sağlanması gerekmektedir.

İlgili İçerik