Nükleer Emniyet

Nükleer Emniyet; Nükleer maddelerin barışçıl amaçlar dışında kullanımının önlenmesi ve birey, toplum ve çevrenin radyasyonun zararlı etkilerinden korunması için söz konusu maddelerin ve bunları ihtiva eden tesislerin her türlü hırsızlığa/sabotaja karşı korunmasına yönelik alınan tedbir ve faaliyetlerin tümüdür. Ülkemizde Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK,) Türkiye sınırları içinde bulunan bütün barışçıl nükleer faaliyetlerde kullanılan nükleer maddelerin nükleer silah veya diğer nükleer patlayıcı aygıtlara dönüştürülmesinin veya yetkisiz sahip olunması veya kullanılmasının önlenmesini ve bu konuda olabilecek girişimlerin zamanında saptanmasını sağlamak için ulusal ve uluslararası mevzuat uyarınca denetim ve kontrolü gerçekleştirmekle yetkilendirilmiş bulunmaktadır.

Nükleer emniyet iki ana unsurdan oluşmaktadır;

1. Nükleer Madde ve Tesislerin Fiziksel Korunması

Nükleer maddelerin kullanılması, depolanması, taşınması esnasında veya bunları barındıran nükleer tesislere karşı dışarıdan veya içeriden yapılabilecek her türlü sabotaj, hırsızlık, kötü niyetli hareketlere karşı her an hazırlıklı olunmasına yönelik alınması gerekli tüm tedbir ve faaliyetler fiziksel korunma olarak ifade edilir.

2. Nükleer Madde Sayım ve Kontrolü

Nükleer maddelerin, nükleer silah veya diğer nükleer patlayıcı aygıtlara dönüştürülmesini veya yetkisiz olarak kullanılmasını önlemek ve bu girişimlerin zamanında saptanmasını sağlamak için nükleer maddelerin envanterinin tutulması ve kontrolüne yönelik tüm tedbir ve faaliyetler nükleer maddelerin sayım ve kontrolü olarak tanımlanır. Ulusal mevzuat gereği ülkemizdeki nükleer tesisler, işleticiler tarafından alınan fiziksel koruma önlemleri ve nükleer madde sayım ve kontrolü yönünden yılda en az bir kere TAEK tarafından denetlenir.

Uluslararası Anlaşma ve Sözleşmeler;

Ülkemiz, Nükleer Maddelerin Fiziksel Korunması Sözleşmesine ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına (NSYÖA) taraf olup Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile Nükleer Güvence Denetimi Anlaşmasını ve bu anlaşmaya EK Protokolü imzalayarak UAEA denetimini kabul etmiştir.

İhracat Kontrolü;

Ülkemiz, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi doğrultusunda faaliyet gösteren Nükleer Tedarikçiler Grubu, Zangger Komitesi gibi uluslararası oluşumlara üyedir. TAEK üyelik yükümlülüklerimiz kapsamında, nükleer alanda kullanılan malzeme, ekipman ve teknoloji ile çift kullanımlı malzemelerin ihracat kontrolüne yönelik mevzuat ve uygulama çalışmalarını gerçekleştirmekte, ayrıca konuya ilişkin ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği faaliyetlerini yürütmektedir.

Yasadışı Ticaretle Mücadele;

Nükleer maddelere yasadışı sahip olunması, kullanılması, taşınması, ticaretinin yapılması gibi faaliyetler de nükleer emniyet kapsamında değerlendirilmektedir.

TAEK, yasal olmayan ticaretin önlenmesi konusunda ulusal/uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmakta, ele geçirilen maddelerin analiz ve tespitlerini gerçekleştirmekte, temas noktası olarak gerekli ulusal ve uluslararası bildirimleri yapmaktadır. Ayrıca konuya ilişkin ulusal kurum ve kuruluşlarımızın eğitimi de yine TAEK tarafından sağlanmaktadır.

Gümrük kapılarından yasa dışı geçen nükleer maddeler ve diğer radyasyon kaynaklarının saptanması amacıyla gerekli görülen kara, hava ve deniz gümrük kapılarına ilgili kuruluşlarla işbirliği yapılarak radyasyon ölçüm sistemleri kurulmuştur.