Doz İzleme Birimi

Kişisel Dozimetri Hizmeti

İyonlaştırıcı radyasyonun zararlı etkilere karşı görevi gereği radyasyonla çalışan kişilerin, hastaların ve halkın korunmasını sağlamak üzere tüm ülkeler temel güvenlik standartlarını ve bu doğrultuda yayınlanan kararlar, yönetmelikler, direktifler ve tavsiyeleri uygulamaktadır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu temel güvenlik standartlarına uymak için gerekli idari önlemleri almak, mevzuat çıkarmak ve radyasyondan korunma ile ilgili ilkeleri uygulamakla yükümlüdür.

 

Ulusal mevzuat gereği, radyasyonla çalışan kişilerin maruz kaldığı dozların belirli sınırlar içinde kalmasının sağlanması amacıyla kişilerin aldıkları radyasyon dozlarının tayin ve takip edilmesi gerekmektedir. Kişisel dozların ölçülmesi için film ve termolüminesans dozimetreler (TLD) kullanılmaktadır. Film ve termolüminesans dozimetreler (TLD) ile tüm vücut dozu Hp(10), deri tarafından soğurulan doz Hp(0.07) ve göz merceği tarafından soğurulan doz Hp(0.03) değerleri ölçülebilmektedir.

Ülke genelinde radyasyonla çalışan 35.000 kişiye verilmekte olan Kişisel Dozimetri Hizmeti Film Dozimetri Laboratuvarı ve Termolüminesans Dozimetri Laboratuvarı tarafından yürütülmektedir. Film ve Termolüminesans Dozimetri Laboratuvarları, 04 Mayıs 2009 tarihinde TÜRKAK tarafından akredite edilmiş olup, tecrübeli ve konusunda uzman personeli ve gelişmiş altyapısı ile uluslararası standartlarda doğru ve güvenilir hizmet vermektedir.

Film Dozimetri Laboratuvarı

"Film Dozimetri", tüm dünyada radyasyonla çalışan kişilerin maruz kaldığı kişisel dozu tayin etmek için kullanılan en eski ve en yaygın sistemdir. Film üzerinde radyasyon etkisiyle meydana gelen optik yoğunluğun ölçülmesi ve sonucun değerlendirilmesi esasına dayanır. Bu dozimetreler, film ve taşıyıcı olmak üzere iki kısımdan oluşur. Film üzerinde radyasyon etkisiyle ortaya çıkan optik yoğunluğun, radyasyonun tipi ve enerjisinden bağımsız olması için, taşıyıcı içerisinde değişik tip ve kalınlıkta filtreler bulunmakta ve film üzerinde filtre arkalarına karşılık gelen optik yoğunluklar ölçülerek doz hesabı yapılmaktadır. Film dozimetreler ile beta (β), gama (γ) ve X-ışınlarından alınan radyasyon dozları ölçülebilmektedir. Film Dozimetri Laboratuvarı Agfa-Geavert marka dozimetre filmi ile hizmet vermektedir. Bu dozimetreler ile gama (γ), X-ışınları, beta (β) ve taşıyıcı üzerinde uygun filtre sistemi kullanıldığında nötron dozları ölçülebilmektedir.

Termolüminesans Dozimetri Laboratuvarı

Termolüminesans özellik gösteren kristaller radyasyona maruz kaldıklarında, kristali oluşturan bazı atomların elektronları atomu terkederek kristal örgüsündeki bozukluklar içerisinde tuzaklanır. Kristalin ısıtılması, bu elektronların tuzaklardan kurtulmalarına ve ışık formunda enerji yaymalarına neden olur. Bu olaya termolüminesans olayı denir. Termolüminesans özellik gösteren bazı kristalleri içeren dozimetreler, kişisel doz ölçümlerinde kullanılmaktadır.

Termolüminesans dozimetreler (TLD) ile hizmet veren Termolüminesans Dozimetri Laboratuvarında Panasonic marka TLD ve okuyucular kullanılmaktadır. UD-802 model TLD içerisinde LiB4O7: Cu ve CaSO4: Tmtermolüminesans kristalleri ve enerjiden bağımsız olarak doz hesabı yapılabilmesi için uygun filtreler bulunmaktadır. Bu dozimetreler ile 10 keV – 10 MeV enerji aralığında, gama (γ), X-ışınları, beta (β) ve nötron dozları ölçülebilmektedir.

Yüzük Dozimetri Laboratuvarı

Özellikle nükleer tıp alanında görev yapan ve deri dozunun takip edilmesi gereken kişilerin Termolüminesans dozimetrelerin yanında ek olarak yüzük dozimetre kullanması gerekmektedir. Termolüminesans kristal içeren dozimetreler ile hizmet veren Yüzük Dozimetri Laboratuvarında Harshaw marka TLD ve okuyucular kullanılmaktadır. Bu dozimetreler ile 0.1 µSv-500 Sv aralığında gama (γ), X-ışınları, beta (β) dozları ölçülebilmektedir.

Çevresel Doz İzleme Faaliyeti

Havadaki veya kapalı ortamlardaki radyasyon dozlarını ölçmek amacıyla termolüminesans kristaller içeren dozimetreler kullanılmaktadır. Düşük radyasyon dozlarını ölçme kabiliyetine sahip Panasonic UD-814 model TLD’ler ve otomatik TLD okuyucular kullanılarak gerektiğinde havadaki veya kapalı ortamlardaki radyasyon dozları ölçülebilmektedir.

Radon İzleme Laboratuvarı

İnsanlar zamanlarının büyük kısmını kapalı mekanlarda geçirdikleri için radon kaynaklı iç ışınlanmaya maruz kalırlar. Doğal kaynaklardan alınan dozun en önemli bileşeni, radon gazı ve onun kısa yarı ömürlü bozunma ürünleridir. Ülkelere göre değişiklik göstermekle birlikte radon ve bozunma ürünleri nedeniyle maruz kalınan yıllık ortalama etkin dozun dünya genelinde 1,3 mSv olduğu tahmin edilmektedir. Dolayısıyla meskenler ve işyerleri için radon aktivite konsantrasyonunun ölçülmesi halkın iyonlaştırıcı radyasyonun zararlarına karşı korunmasında önem arz etmektedir.

Radon İzleme Laboratuvarında aktif ve pasif yöntemler ile kapalı ortamlarda  radon aktivite konsantrasyonu ölçümleri yapılmaktadır. Pasif  radon dedektörü olarak CR-39 katı hal iz dedektörleri kullanılmaktadır. Radon aktivite konsantrasyonu ölçümü yapılacak ortamda 1-2 ay süre ile bekletilen dedektörler, Radon İzleme Laboratuvarında kimyasal kazıma işlemine tabi tutulduktan sonra otomatik iz sayım sisteminde değerlendirilerek, ölçüm yapılan ortamın radon aktivite konsantrasyonu hesaplanmaktadır.

Aktif ölçüm cihazı olan AlphaGuard ile havada, suda ve toprakta radon aktivite konsantrasyonu ölçümleri yapılmaktadır. Bu ölçümlerde 10 dakika gibi kısa bir sürede sonuç elde edilebilmektedir.

Tüm Vücut Sayım Sistemi

Solunum, sindirim veya dolaşım yolu ile vücut içerisine giren radyoizotoplardan yayılan radyasyonunun doğrudan ölçülmesi için  Tüm Vücut Sayım Sistemleri kullanılmaktadır.  Uranyum, toryum vb. madenlerde, radyoizotop üretim ve ayrıştırma işlemlerini yerine getiren tesislerde ve radyoaktif maddelerin endüstriyel, medikal ve araştırma amaçlı kullanımında çalışanların veya bir nükleer kaza sonrası, serpintiyle meydana gelen radyoaktif kirlenme neticesinde radyonüklitlerden kaynaklanan vücut yükü aktiviteleri belirlenebilmektedir. Sağlık Fiziği Bölümü, sabit ve mobil Tüm Vücut Sayım Sistemleri ile hizmet vermektedir. NaI(Tl) dedektörleri ve  HpGe dedektörlerinden oluşmuş sayım üniteleri, bilgisayar kontrollü olarak çalışmakta olup, sayılan kişilerin tüm vücut yükü aktiviteleri ve almış oldukları radyasyon dozu belirlenebilmektedir.