Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Birimi

İçme sularında Trityum analizi için kullanılan distilasyon düzeneğ

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Birimi, toplam alfa/beta sayımı, gama, alfa ve sıvı sintilasyon spektrometrik yöntemlerle birçok örnek türünde radyoaktivite ölçüm ve analizleri gerçekleştirmektedir. Nükleer ve analitik teknikler kullanılarak arkeolojik, jeolojik ve organik kökenli numunelerin tarihlendirilmesi yapılabilmesi amacıyla yürütülen faaliyetler kapsamında; 2009 yılında ülkemizde bu amaçla çalışan tek laboratuvar olan C-14 tarihleme laboratuvarının kurulması ile faaliyetlerini 5 laboratuvar ile yürütmektedir.

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Birimi Laboratuvarları

  • Toplam Alfa /Beta Laboratuvarı (ABL)
  • Sıvı Sintilasyon Spektrometri  Laboratuvarı (SSL)
  • C-14 Tarihleme Laboratuvarı
  • Alfa Spektrometri Laboratuvarı (AFL)
  • Gama Spektrometri Laboratuvarı (GML) 

Radyoaktivite ölçümleri SANAEM yerleşkesindeki laboratuvarlarda yürütüldüğü gibi, taşınabilir gama spektrometresi ve havadan izleme sistemleriyle yerinde ölçümler de yapılmaktadır. Ayrıca çevresel radyoaktivite izleme ve radyoaktif maden araması çalışmaları da yürütülmektedir.

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Birimi Akredite Deney Metotları

  • İçme Suyunda Toplam Alfa ve Toplam Beta Radyoaktivitesi
  • İçme Sularında Trityum Analizi
  • Gıdalarda Cs-137 ve Cs-134 Radyonüklitlerinin Analizi
    • Toprak ve Yapı Malzemelerinde Ra-226, Th-232, Cs-137 ve K-40 Radyonüklitlerinin Analizi
    • Sularda Ra-226 Radyoizotopunun Alfa Spektrometrik Yöntemle Analizi
    • Sularda U-234, U-238 Radyoizotoplarının Alfa Spektrometrik Yöntemle Analizi 

Toplam Alfa/Beta Sayım Laboratuvarı

Toplam alfa/beta radyoaktivite sayımı, analiz edilen numunelerdeki toplam alfa ve/veya beta radyoaktivitesinin belirlenmesinde kullanılır. Bu yöntem, rutin ve araştırma amaçlı yapılan analizlerin yanı sıra, herhangi bir nükleer kaza anında radyoaktif kirlenmenin boyutunu tespit etmek için kullanılan hızlı, güvenilir ve etkin bir yöntemdir. Laboratuvarımızda; gıda numuneleri (et, süt ve süt mamulleri, sebze ve meyve), insani tüketim amaçlı içme suları, maden suları, kaplıca suları ve hava örnekleri gibi çeşitli çevre numunelerinin toplam alfa/beta radyoaktivite analizleri düşük ortam saymalı alfa/beta sayım sistemleriyle yapılmaktadır. Ayrıca EPA 900.0 standart metodunun kullanıldığı “İçme sularında toplam alfa/beta radyoaktivite analizi” deney metodu, ISO/IEC 17025’e uygun olarak 2009 yılında TÜRKAK tarafından akredite edilmiştir. 

Toplam Alfa/Beta Sayım Laboratuvarında Mevcut Sayım Sistemleri

  • Tek Dedektörlü Düşük Ortam Sayımlı Alfa/Beta Sayım Sistemi (Otomatik Numune Değiştirmeli)
  • Çoklu Dedektörlü Düşük Ortam Sayımlı Alfa/Beta Sayım Sistemi (12 Dedektörlü) 

 Sıvı Sintilasyon Spektrometri Laboratuvarı (SSL)

Sıvı sintilasyon spektrometrik yöntem; çevre radyoaktivitesinin izlenmesi, herhangi bir nükleer kaza anında radyoaktif kirlenmenin boyutunun tespit edilmesi ve halk sağlığı için gerekli önlemlerin alınması amacıyla H-3, Sr-90, C-14 gibi alfa ve beta yayan spesifik radyoizotopların nitel ve nicel analizinde kullanılan en yeni, en hızlı ve en geçerli yöntemdir. Laboratuvarımızda, gelişmiş özelliklere sahip düşük zemin sayımlı sıvı sintilasyon spektrometresi ile rutin olarak içme sularında trityum analizi ve  su, süt, gıda ve çevresel örneklerde de Sr-90 analizi yapılmaktadır.

ASTM D 4107-08 standart metoduna uygun “İçme Sularında Trityum Analizi” deney metodu ISO/IEC 17025’e göre 2009 yılında TÜRKAK tarafından akredite edilmiştir. 

       

 

C-14 Tarihleme Laboratuvarı

C-14 (radyokarbon) tarihleme yöntemi, karbon atomu içeren arkeolojik buluntuların radyoaktif C-14 izotopunun radyoaktivitesi ölçülerek tarihlendirilmesi yöntemidir. Bu metodun uygulanabilmesi için buluntu çeşitli kimyasal işlemlerle benzene dönüştürülür. Sentezlenen benzendeki C-14 izotopunun radyoaktivitesini bulmak için sıvı sintilasyon spektrometresi kullanılır. Sayım işleminden sonra gerekli hesaplamalar yapılıp numuneler için tarihlendirme gerçekleştirilir. Bu metot ile ağaç, kömür, toprak, tohum, bitki ve deniz kabuğu  gibi karbon içeren  arkeolojik veya jeolojik numunelerin yaş tayini yapılabilir. C-14 tarihleme yönteminin deneme çalışmaları tamamlanmış olup bu teknik ile analiz hizmetleri gerçekleştirilmektedir.

 

Alfa Spektrometri Laboratuvarı (AFL)

Alfa spektrometrik yöntem alfa yayınlayan radyonüklitlerin (U, Ra, Pu, Po, Am ve Th gibi) nicel ve nitel analizinin yapıldığı bir yöntemdir. Alfa spektrometri laboratuvarında vakum kontrollü ortamda çalışan, yarı iletken PIPS (Passivated Implanted Planar Silicon) dedektörlü 8 adet sayım hücresi olan bir alfa spektrometresi ve spektrumların değerlendirildiği yazılım programına sahip sistem mevcuttur.

Laboratuarımızda toprak, sediment, bitki, gıda ve su örneklerinde U-238, U-235, U-234, Ra-226, Po-210, Th-232, Pu-238, Pu-239+240 ve Am-241 analizleri yapılmaktadır. Ayrıca, Toplam alfa aktivitesi limit değerin üzerinde çıkan su örneklerinde yüksek aktiviteye neden olan radyonüklitlerin belirlenmesi ve toplam gösterge dozunun hesaplanması için gerekli ileri analizler alfa spekrometrisi laboratuvarında yapılmaktadır.

“Sularda Ra-226 Radyoizotopunun Alfa Spektrometrik Yöntemle Analizi” ve “Sularda U-234, U-238 Radyoizotoplarının Alfa Spektrometrik Yöntemle Analizi” deney metotları ISO/IEC 17025’e göre 2011 yılında TÜRKAK tarafından akredite edilmiştir.

 

 

Gama Spektrometri Laboratuvarı (GML)

Farklı tiplere ve bağıl verimlere sahip saf Germanyum (HpGe: High Purity Germanium) dedektörlerden oluşan gama sayım sistemleriyle, kamu kurum ve kuruluşlarının yanısıra özel sektörden gelen endüstriyel, çevre ve gıda örneklerinde her türlü gama izotopik radyoaktivite analizleri yapılmaktadır. Ayrıca ithal ve ihraç edilecek gıda ve benzeri örnekler için de gama radyoaktivite analizleri yapılarak gerekli izin belgeleri verilmektedir.

Gama Spektrometri Laboratuvarı’nda, ASTM E-181 standardının esas alındığı “Gıdalarda Cs-137 ve Cs-134 Radyonüklitlerinin Analizi ve “Toprak ve Yapı Malzemelerinde Ra-226, Th-232, Cs-137 ve K-40 Radyonüklitlerinin Analizi” deney metotları 2009 yılında ISO/IEC 17025’e göre TÜRKAK tarafından akredite edilmiştir.