Tarım Birimi

Nükleer tekniklerin en yoğun kullanıldığı alanlardan birisi de tarımsal araştırmalardır. Birimimizde tarımsal araştırmalarda nükleer teknikleri bir araç olarak kullanarak, geleneksel yöntemlerle üstesinden gelinmesi mümkün olmayan tarımsal problemlere çözümler bulmayı hedefleyen araştırmalar yürütülmektedir. Amacımız bu konudaki özgün projelerle araştırma ve geliştirme çalışmalarında öncülük yapmanın yanı sıra, tarımda nükleer tekniklerin ülke çapında kullanımını özendirerek, elde edilen teknik bilgilerin ilgili kuruluşlara transferidir. Düzenlenen ulusal ve uluslararası eğitim kurslarına katılan araştırıcı ve stajyer üniversite öğrencilerine bilgi aktarımı yaptırılmaktadır.


Bu kapsamda;

  • Yeni çeşitler geliştirmeye yönelik bitki ıslah araştırmaları
  • Toprak-bitki-besin maddesi-su ilişkilerini incelemeye yönelik araştırmalar
  • Bitki koruma ve pestisit kalıntıları üzerine araştırmalar yürütülmektedir. 

 

Bitki ıslahı çalışmalarındaki amaç; mutasyon ıslahı olarak bilinen, nükleer ve ileri teknikleri kullanarak genetik varyasyon yaratmak ve bu varyasyon içinden ıslah amacına uygun (yüksek verimli, kaliteli, hastalık ve zararlılara dayanıklı vb) yeni, üstün özellikli mutant tipleri seçilerek geliştirilmesi ve Türk tarımının hizmetine sunulmasıdır. Birimdeki ıslah çalışmaları nohut, buğday, arpa, aspir, patates, domates, sarımsak, üzüm, kiraz, elma, gül, kasımpatı ve biber gibi bitkiler üzerinde yürütülmektedir. Birimde yürütülen uzun vadeli ıslah çalışmaları sonucunda önemli başarılar sağlanmış ve yeni mutant çeşitler geliştirilmiştir. Bu mutant çeşitler Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü'nce tescil edilmişlerdir. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, Mutant Çeşit Veri tabanında kayıtlı olan bu mutantlar arasında yüksek verimli, yüksek yağ ve protein oranına sahip soya çeşitleri (TAEK A-3 ve TAEK C-10), mavi küf hastalığına dayanıklı tütün çeşitleri (TAEK-TUTLUER ve TAEK-PEŞKİRCİOĞLU), proteince zengin ve pişme süresi kısa olan nohut çeşiti ( TAEK-SAĞEL), meyve kalitesi yüksek kiraz çeşitleri (ALDAMLA ve BURAK) ve 2016 yılında Tarım Bakanlığı  Niğde Patates Araştırma Enistitüsü işbirliği yürüttüğümüz  patates projesi  sonucunda NAHİTA ismi verilen erkenci, yüksek verimli patates çeşidimiz bu kapsamda sayılabilir. Ayrıca adı geçen diğer türlerde de tescile esas mutant aday bitki tiplerinde çalışmalarımız devam etmektedir.

Toprak verimliliği ve bitki besleme araştırmalarındaki amaç; Radyoizotoplar  ( 15N vb. ) ve Nötron  prop gibi araçlar kullanarak:

  1. Bitkilerin gübreden ve sudan yararlanma etkinlik dereceleri saptanmakta
  2. Gübrelerin çevre ile olan ilişkileri belirlenmekte
  3. Topraklardaki mineralizasyon ve immobilizasyon hızları saptanmakta
  4. Gübrelerin toprak içerisindeki hareketlerinin doğru bir şekilde tespit edilmektedir.

Bu sayede  bitkisel üretimi arttırmak,  gübre  ve su kullanım kaynaklı çevresel kirlenmeyi azaltacak uygun yöntemleri geliştirmek mümkün olmaktadır.

Bu çalışmaların yanı sıra;  damla sulama + fertigasyon çalışmaları ile verim ve ürün kalitesinin arttırılması konusunda da  araştırmalar yürütülmekte, baklagil bitkilerinin biyolojik azot fiksasyon kapasitelerinin tespiti ve meyve ağaçlarında yapraktan gübreleme çalışmaları 15 N tekniği kullanılarak yapılmaktadır

 

Bitki Koruma Laboratuvarlarının çalışma amacı; Nükleer teknikleri geleneksel  tekniklerle birlikte kullanarak bitki koruma sorunlarına çözüm aramaktır. Bu amaçla yürütülmekte olan çalışmalar aşağıda özetlenmiştir.

  1. Mutasyon ıslahı tekniğinden yararlanılarak elde edilen, tarla ve bahçe bitkilerine ait mutant bitki hatlarının  hastalık ve zararlılar açısından dayanıklılık reaksiyonlarının belirlenmesi.
  2. Gama radyasyonu uygulamaları ile depolanmış ürünlerde görülen önemli depo hastalık ve zararlılarının engellenmesi çalışmaları yapılarak, çeşitli depo zararlılarının kısırlaştırıcı ve öldürücü dozlarının belirlenmesi.
  3. Radyoizotop izleme tekniği ile tarım ilaçlarına karşı hastalık ve zararlıların geliştirdiği dayanıklılığın belirlenmesi ve pestisit kalıntı analizlerinin işlem adımlarında doğruluk ve güvenirlilik analizleri konularında çalışılmaktadır

 

ISLAH LABORATUVARLARI

Sitoloji Laboratuvarı: Bitki somatik hücrelerinde mitoz ve çiçek tozu hücrelerinde de mayoz analizlerinin yapılarak, radyasyonun kromozom morfolojileri üzerindeki etkilerinin incelendiği ve radyasyon zararının tespitinin yapıldığı bir laboratuvardır.

   

Bitki Doku Kültürü Laboratuvarı: Islah çalışmalarında; ıslah sürenin kısaltılması, maliyetin düşürülmesi ve ortaya çıkan genetik ve biyolojik engellerin aşılmasını sağlamak amacıyla doku kültürü tekniklerinin uygulandığı bir laboratuvardır. Anter kültürü yoluyla haploidi (DH), olgunlaşmamış embriyo kültürü, mikro çoğaltım ve  tuzluluğa dayanıklılık üzerinde çalışmalar yürütülmektedir.

 

Mutant Gen Moleküler Karakterizasyon Laboratuvarı: Mutant bitkilerde DNA düzeyinde meydana gelen bozulmaları, farklı marker sistemleri (RFLP, AFLP, SNP, SSR ve COS II gibi) kullanılarak belirlendiği bir laboratuvardır. Bu laboratuvarda bu amaçla DNA ekstraksiyonu, farklı PCR uygulamaları, dizi analizleri (TILLING ve sequencer sistemleri kullanarak), kesici enzim uygulamaları ve haritalama çalışmaları yapılmaktadır.

 

Mutant Bitki Kalite Analiz Laboratuvarı: Nuclear Magnetic Resonance (NMR) cihazının bulunduğu laboratuvarda mutant bitki örneklerinin ham yağ analizleri yapılmaktadır.

 

Toprak verimliliği ve bitki besleme laboratuvarı

N-15 Laboratuvarı:Toprak, su ve bitki örneklerinde Total azot ve % N-15 tayininin yapıldığı laboratuvardır. Keltech yakma ve destilasyon ünitesi ve NOI-7 emisyon spektrometresinin yer aldığı bu laboratuvarda toprak, su ve bitki örneklerinde; a) Total azot b) % N-15 miktarının belirlenmesi çalışmaları yapılmaktadır. Laboratuvarımızda yurt içi veya yurt dışı tarımsal araştırma kuruluşlarından talep gelmesi durumunda belli bir ücret karşılığında gönderilen örneklerin total azot ve % N-15 analizleri yapılmaktadır. Bu analizleri yaptırabilmek için Atom Enerjisi Kurum Başkanlığı- Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü'ne başvurulabilir.

  

 

BİTKİ KORUMA LABORATUVARLARI

Entomoloji Laboratuvarı: Mutantbitki hatlarının dayanıklılık reaksiyonlarının belirlenmesinde kullanılan zararlı böceğin yetiştirildiği, radyoizotop izleme tekniği kullanılarak böceklerde çeşitli insektisitlere karşı oluşan dayanıklılık mekanizmasının belirlendiği ve insektisitlerin, hedef alınmayan organizmalara etkileri çalışmalarının yürütüldüğü laboratuvardır. Bu laboratuvarda ayrıca depolanmış ürünlerdeki depo zararlılarının radyasyonla önlenmesi çalışmaları da yapılabilmektedir.

Fitopatoloji Laboratuvarı: Islah edilen mutant hatların hastalık etmenlerine karşı reaksiyonlarının belirlenmesinde kullanılan fungusların geliştirildiği, bitkilerde hastalığa neden olan fungusların özellikle hasat edilmiş ürünlerde gelişen depo funguslarının izole edildiği, tanımlandığı ve bu etmenlerin radyasyonla etkileşim çalışmalarının yapıldığı bir laboratuvardır

Pestisit Kalıntı Laboratuvarı: Radyoizotop izleme tekniği ile pestisitlerin bitki ve topraktaki kalıntılarının belirlenmesi ile pestisit kalıntı analizlerinde kalite kontrol ve kalite güvenliği prensiplerinin uygulanmasına yönelik çalışmaların yürütüldüğü bir laboratuvardır. Çalışmaların yürütülmesinde kromotografi (GPC) tekniği ve sıvı sintilasyon sayacı (LSC) kullanılmaktadır.