Radyasyon Metrolojisi Birimi

SEKONDER STANDART DOZİMETRİ LABORATUVARI (SSDL)

SSDL 1993 yılında kuruldu ve IAEA/WHO SSDL ağının bir üyesi olarak hizmet vermektedir. Laboratuvar, ülke genelinde radyasyon dozimetrisi alanında radyasyon ölçümündeki doğruluğu geliştirmek amacını üstlenmiş ulusal standart laboratuvar statüsüne sahiptir. Bunun dışında başta radyoterapi olmak üzere radyasyondan korunmasında kullanılan radyasyon ölçüm cihazlarının kalibrasyonlarını sağlamada ulusal merkez konumundadır. Ulusal otorite tarafından oluşturulan yönetmelikler uyarınca radyasyon ölçüm cihazlarının doğru okumalarını temin etmek üzere kalibrasyon ve test yapılması gerekmektedir. Bu test ve kalibrasyonlar, izlenebilirliği Primer Standart Dozimetri Laboratuarı (PSDL) veya the International Atomic Energy Agency (IAEA) laboratuvarında sağlanan korunma ve tedavi düzeyli sekonder standart dozimetreler ile gerçekleştirilmektedir.

Radyasyon dozu veya doz hızı ölçer exposure(R), hava kerma (Gy), absorblanan doz (Gy), doz eşdeğeri veya ortam doz eşdeğeri (Sv) olarak ölçüm yapabilmektedir. Doz hızı ölçer, alan monitörü, personel dozimetreleri, radyoaktif kirlilik-ölçer gibi çeşitli radyasyon ölçer cihazlar radyasyondan korunma amacıyla kullanılmaktadır. Doz hızı ölçerler ve radyasyon alanında kullanılan cihazlar ortam doz hızına H*(10) göre veya yönlendirilmiş doz eşdeğerine H’(0.07) göre kalibrasyonları yapılmaktadır.

Radyoterapi merkezlerinde kullanılan dozimetreler Co-60 teleterapi cihazında veya Lineer hızlandırıcıların doz çıkış verimlerini ölçmede kullanılmakta, bu nedenle bu cihazlar hava kerma veya suda absorblanan doz olarak kalibrasyonları yapılmaktadır. 

Gamma Radyasyon Kalitesi

Radyasyon korunmasında ve tedavide kullanılan cihaz kalibrasyonlarında 300 keV enerjinin üzerindeki radyasyon kalitesine sahip Cs-137 ve Co-60 radyoaktif kaynakları kullanılmaktadır. Cs-137 radyoaktif kaynağı orta düzeyli aktiviteye sahip buna karşın Co-60 radyoaktif kaynağı yüksek aktiviteye sahiptir.

Resim 1. Tedavi Amaçlı Dozimetre Kalibrasyon Laboratuvarı

Resim 2. Korunma Amaçlı Dozimetre Kalibrasyon Laboratuvarı

X-Işını Radyasyon Kalitesi

Radyasyon korunmasında kullanılan dozimetrelerin kalibrasyonlarında 300 keV enerjinin altındaki radyasyon kalitesine sahip X - ışını sistemleri kullanılmaktadır. SSDL, the International Bureau of Weight and Measures (BIPM) ve International Organization for Standardization ISO 4037-1,2,3 standardına uygun olarak tablo 1’de verilen X ışını Narrow spectrum serisini oluşturmuştur. Ayrıca tedavi düzeyli dozimetre kalibrasyonlarında kullanılan X ışını kaliteleri elde edilmiş olup tablo 2’de verilmektedir. Bu amaçla iki farklı potansiyelde hızlandırılan X - ışını sistemine sahip olup Yxlon marka 10 -160 kV potansiyel, Siemens Stabilipan marka sistem 100 – 300 kV potansiyelde kullanılmaktadır.

 Resim 3. X-ışını Kalibrasyon Laboratuvarı

 

Table 1. SSDL X-ışını ISO Narrow Spectrum Serisi  

Radyasyon kalitesi

Ortalama enerji

Tüp potansiyeli

İlave filtre [mm]

HVL [mm]

 

[keV]

[kV]

Al

Cu

Sn

Pb

Cu

N40

33

40

4.0

0.21

-

-

0.079

N60

47

60

4.0

0.66

-

-

0.235

N80

65

80

4.0

2.0

-

-

0.60

N100

83

100

4.0

5.0

-

-

1.18

N150

117

150

4.0

-

2.53

-

2.5

N200

164

200

4.0

2.0

3.0

1.0

4.0

N250

207

250

4.0

-

2.0

3.0

5.0

 

Table 2. SSDL Tedavi Amaçlı X Işını Radyasyon Kaliteleri   

Tüp potansiyeli [ kV ]

İlave filtre [mm]

HVL [mm]

Al

Cu

Al

Cu

100

3.5

-

3.9

-

135

1.0

0.23

-

0.50

180

1.0

0.51

-

1.01

250

1.0

1.65

-

2.50

 Diğer Faaliyetler:

- TLD ( TermoLuminesan Dozimetre ) ve film dozimetre kalibrasyonu yapmaktadır.

- UAEA Network üyesi olarak her yıl UAEA tarafından organize edilen TLD ile posta yoluyla absorblanmış doz karşılaştırma programına katılmaktadır. 

- UAEA tarafından organize edilen TLD ile posta yoluyla absorblanmış doz karşılaştırma programını Metroloji Birimi her yıl tatbik ederek ülke genelinde faaliyet gösteren radyoterapi merkezlerinin dozimetrik performanslarını izlemektedir

- UAEA Network üyesi olarak, UAEA tarafından organize edilen ve SSDL ( Seconder Standart Dozimetri Laboratuar) transfer iyon odasını kullanmak suretiyle hava KERMA ve absorblanmış doz karşılaştırma programına katılmaktadır.

İlgili İçerik