Nükleer Elektronik ve Enstrümantasyon Birimi

Faaliyetler:

BAKIM -  ONARIM

Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ÇNAEM) Laboratuarlarında kullanılan her türlü nükleer elektronik cihaz ve sistemlerin bakım-onarım faaliyeti Nükleer Elektronik ve Enstrümantasyon (NEL) Biriminin kurulduğu yıldan bu yana aralıksız olarak sürdürülmektedir. Ayrıca, ülkemiz genelinde nükleer elektronik cihaz kullanan Türk Silahlı Kuvvetleri, Sivil Savunma, üniversiteler, hastaneler ve diğer kamu ve özel kuruluşlara da bakım-onarım desteği verilmektedir.

NÜKLEER ÖLÇÜM CİHAZLARI GELİŞTİRİLMESİ


ÇNAEM-NEL Biriminde 1986 yılından bu yana devam eden bu çalışma kapsamında, çeşitli boyut ve özelliklerde, günümüz teknolojisine uygun radyasyon ölçme ve izleme cihaz prototiplerinin geliştirilip üretilmesi amaçlanmıştır. Proje kapsamında onlarca model cihaz prototipi geliştirilmiş olup, çalışmalarda kazanılan deneyim ve bilgi birikimi ile dünyadaki benzerleri ile teknolojik olarak rekabet edebilecek yeteneklerde yeni radyasyon ölçüm cihazları geliştirilmektedir. Cihazlarda gelişmiş mikro denetleyiciler kullanıldığından, aynı anda hem radyasyon doz hızı hem de radyasyon dozu ölçümü doğru ve kararlı olarak yapılabilmektedir. Cihazlarda halojen sönümlü, enerji kompansazyonlu Geiger Müller (GM) dedektörleri kullanılmaktadır.

Geliştirilen cihazlardan üretim yapılarak, başta TAEK birimleri olmak üzere, ülke genelinde radyasyon uygulamalı çalışmalar yapan üniversitelerde, hastanelerde, sanayi kuruluşlarında ve ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri ve Sivil Savunma Genel Müdürlüğü birimlerinde kullanıma sunulmaktadır. 

 RADYASYON ERKEN UYARI SİSTEMİ AĞI (RESA)

Geliştirilen Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı (RESA), ortam radyasyonunun aralıksız olarak ölçüldüğü ve değerlendirildiği çok sayıda “Uzak İstasyon” ile bu istasyonların yönetimi ve istasyonlardan alınan verilerin saklanmasını, değerlendirilmesini sağlayan bir “Merkez İstasyondan” oluşmaktadır.

ÇNAEM-NEL Biriminde geliştirilen Uzak istasyonların her birinde, radyasyon ölçüm dedektörlerinin ve ölçme devrelerinin yerleştirildiği Şekil 1.’de görülen “Akıllı Prop” ve modem ile kesintisiz güç kaynağını içeren “Besleme Ünitesi” bulunmaktadır. Akıllı prop, gamma ve x-ışınlarına duyarlı 2 adet Geiger Müller (GM) dedektörü vasıtasıyla doğal radyasyon seviyesinden itibaren 400 R/h’e kadar radyasyon doz hızını ölçer. Radyasyon doz hızı ölçülmesi Merkezden seçilebilen “sabit duyarlılık modu” veya “ortalama mod” olmak üzere 2 farklı çalışma modu ile yapılmaktadır. Sabit duyarlılık modunda ölçme süresi değişken olup radyasyon doz hızına bağlı olarak %95 ölçme doğruluğuna ulaşıldığında sonlandırılmakta, ortalama modda ise Merkez İstasyondan belirlenen ölçme süresi sabit olup, ölçme doğruluğu sabit süre sonunda radyasyon doz hızına bağlı olarak prop tarafından hesaplanmakta ve ölçme sonucu bir “kayıt” olarak prop belleğine saklanmaktadır.

Ülkemizin başta sınır bölgeleri olmak üzere değişik yerlerine kurulmuş olan Uzak istasyonlar, bulundukları yerde olası bir radyoaktif kirlenme nedeni ile radyasyon seviyesinin yükselmesi veya sistemdeki bir arıza durumunda alarm uyarısı ile birlikte, belleğinde biriktirdiği radyasyon ölçüm verilerini (kayıtlar)  telefon hatları üzerinden  Ankara’daki TAEK Merkez İstasyona otomatik olarak aktarır.

Sistemin iki ana parçasından biri olan RESA Merkez İstasyon, üzerinde RESA Merkez programının çalıştığı bir bilgisayar ve modem ünitesinden oluşmaktadır. ÇNAEM-Reaktör Teknolojileri Biriminde hazırlanan RESA Merkez programı, insan müdahalesini en aza indirgeyerek istasyonların ve ölçüm sonuçlarının yönetimini üstlenmektedir. Menü olanakları Şekil 2.’deki program ana sayfasında görülmektedir.  Windows işletim sistemi altında herhangi bir PC’de çalışabilen program,  PASCAL programlama dili ile hazırlanmış ve grafik ortamda (Şekil. 3)  istenilen sonuçların kullanıcıya en kolay şekilde sunulması düşüncesi akılda tutularak tasarlanmıştır. Örneğin, istasyonlar RESA Merkez İstasyon programında oluşturulan haritalar üzerinde (Şekil. 4) görülebilmekte ve istasyonlarla ilgili işlemler menüye alternatif olarak buradan da yapılabilmektedir.

Şekil 1. RESA akıllı prop Şekil 2. Merkez programı ana penceresi Şekil 3. İstasyon doz hızı grafik modu  Şekil 4. Merkez Programı RESA haritası 

İlgili İçerik